Verslag
Bijeenkomst Initiatief Oons Ambacht, 28 Augustus 2007

Opening dagvoorzitter mevrouw Rosemarie Oude Luttikhuis

Namens de projectgroep Duurzaam Platteland / Oons Ambacht heet Rosemarie iedereen hartelijk welkom.. Deze bijeenkomst is een vervolg op de vorige bijeenkomst waar Sabine Bruckmann heeft verteld over het Netwerk Unser Land bij Munchen. Er heeft enige tijd tussen gezeten omdat de projectgroepeerst een verdere inventarisatie heeft gedaan van streekinitiatieven in Overijssel en overleg heeft gevoerd met allerlei groepen en personen over het oprichten van een Brede Initiatief Groep die het project verder kan dragen. . De locatie van deze bijeenkomst is zodanig gekozen dat er een “Overijssel”-gevoel kan ontstaan; de volgende bijeenkomst zal zo mogelijk weer in een andere hoek van de provincie plaats vinden.

Rosemarie vraagt zich af wat daar rond Munchen gebeurd is, dat dit bijzondere project zo goed loopt. Zou dit ook in Overijssel mogelijk zijn; wat speelt zich hier af, wat is hier mogelijk als mensen kennis maken met elkaar?

Rosemarie vertelt in het kort waarom zij betrokken is bij het initiatie Oons Ambacht. Ze is lid van de AVO Agrarisch Vrouwen Overleg Overijssel. Vanuit de vrouwenorganisaties komen veel ideeën, tegelijkertijd loop je tegen veel praktische uitvoeringszaken aan en lukt het niet om die ideeën om te zetten in de praktijk. Via Marie Kranendonk van WECF heeft ze kennis gemaakt met Unser Land. Het blijkt dat er in Overijssel al veel gebeurt, de vraag is hoe we dat kunnen doorzetten; door naar elkaar te kijken, samen te werken, Oons Ambacht in Overijssel uit te werken, maar het is geen tweede Unser Land.

Aanwezigen stellen zich kort voor; zie lijst deelnemers (onderaan)

Harry Scholte Linden van Twentse Groond

Harry Scholte is actief binnen Twentse Groond en betrokken bij een project over de uitwisseling van kennis en kunde van streekproducten uit Twente, Munsterland en Toscane. Internationale uitwisseling: wat is het doel en wat kan het opleveren.

Harry vertelt van het succes van streekmarkten. Je kunt regionale producten goed afzetten op deze markten en niet alleen in Twente. Ook uit Amsterdam komt men met de vraag om een streekmarkt te houden. Je bereikt veel recreanten uit eigen streek, maar ook toeristen.
Hoe lopen deze zaken nu internationaal? Je kunt samen met anderen ingredienten vinden voor succes.
Harry is ook voorzitter van Innofood, de naam zegt het al: vernieuwing, met het doel het innovatieve karakter van de voedingsindustrie te versterken. Dat kan door op het bedrijf nieuwe producten ontwikkelen, ondersteund door bijvoorbeeld lezingen. Er is vorig jaar een project gestart (MVO) GLTO, dit jaar moet het af zijn: regio-foodnet.

Ondanks dat aan de grens de slagboom weg is, komen er maar weinig produkten de grens over; netwerken houden op bij de grens. Matchmaking bijeenkomsten zijn een groot succes; inmiddels kennen Duitse en Nederlandse bedrijven elkaar goed.

Twentse Groond is 1 van de 15 organisaties die meedoet aan de triënnale: van Twente, Munsterland en Toscane. Er is een voorlichtings- en oprichtingsbijeenkomst geweest met het doel: handel (pas dan wordt dit initiatief serieus genomen), cultuur en levensstijl uitwisseling (dit heeft overigens Unser Land ook) en men heeft afgesproken dit een aantal jaren te ondersteunen. Er is natuurlijk wel geld nodig: EU wil betalen, de provincie besluit in september of er geld voor is.
De Italianen hebben Twente al bezocht: naar de typische streekplaats Ootmarsum, waar het enorm druk was bij de streekmarkt, naar de meest innovatieve bierbrouwer ter wereld: Grolsch, naar de zuivelboerderij, waar inmiddels jaarlijks voor 30 miljoen euro wordt geëxporteerd en naar een slachterij in Denekamp.

Voor Oons Ambacht ziet Harry vooral kansen om samen projecten uit te voeren, kontakten te leggen! Het loopt nog maar kort, langzaam zal er een harde kern ontstaan en breder groeien.

Sabine Bruckmann: coördinator van Unser Land Netzwerk in Beieren

Unser Land is ontstaan vanuit de verbondenheid met het gebied. Het is geen vermarkting van een regio of van een product. Waar het wel om gaat is : wat kunnen we voor de omgeving doen, de leefbaarheid behouden? Voor de mens, voor het water, voor de natuur, voor het (cultuur)landschap; en vanuit verbondenheid met de eigen grond ook openstaan voor globalisering. Verbinding met de regio, maar openheid naar buiten. Actieve burgers zijn nodig om het idee uit te dragen,; mensen moeten vertrouwen hebben.

Sabine vertelt over de historie van Unser Land. Het netwerk is in 1994 klein begonnen met 1 Landkreis. Vertegenwoordigers vanuit de landbouw, de kerken en de handel/verwerking zijn bij elkaar gekomen om te bespreken hoe het doel van Unser Land zou kunnen worden bereikt. Nu zijn er 10 Landkreizen en 30 producten. Verder uitbreiden van de deelnemers wil men niet; alle deelnemende Landkreisen hebben op een of andere manier een binding met de stad Munchen.

Unser Land heeft een breed palet aan producten. Een van de succesvolste producten is hooi. Sabine vertelt dat de prijs vaak weinig blijkt te zeggen: 1,5 kg hooi wordt mooi verpakt verkocht voor 3 euro, voor huisdieren, niemand die dat te duur vindt, maar een pak biologische melk wordt makkelijk te duur bevonden. Kortom wat is waarde en wat is prijs?

Bij de start van Unser Land zijn er richtlijnen opgesteld:
  • Het merk Unser Land is neutraal; zowel conventionele producten als biologische producten kunnen aan de eisen voldoen en het logo voeren. Boeren krijgen de gelegenheid om te schakelen naar biologische productie, dit is echter niet verplicht..
  • Alle producten worden besproken: past het wel? Bijvoorbeeld patat frites:heeft veel energie nodig en verse aardappelen zijn beter, de keuze om geen patat frites te verkopen is een gezamenlijk besluit.
  • Over alle richtlijnen wordt gezamenlijk beslist. Het gaat ten slotte niet om het vergroten van de afzetmarkt van de producent, maar om bescherming van de omgeving en het landschap.
  • Niet alle ideeën kunnen ook daadwerkelijk in de praktijk worden gerealiseerd.

De organisatie van Unser Land:
  • Het Netwerk Unser Land bestaat uit twee takken: een ideële en een economische tak. In elke Landkreis bestaat een zgn. ’Solidargemeinschaft’, bestaande uit vertegenwoordigers uit de 5 pijlers; boeren, handel, consumenten, kerken en natuur & milieu. Vertegenwoordigers uit alle 5 pijlers hebben zitting in het bestuur; niet alle leden hebben stemrecht, zodat een evenredige verdeling wordt verkregen en éénzijdige besluiten voorkomen. (Bijvoorbeeld: als alle imkers zouden kunnen stemmen, zouden ze hebben gestemd voor het gebruik van gif om de bijen te beschermen tegen ziekten. Nu is het gebruik van dit gif verboden en moeten ze zich erbij neerleggen, bovendien blijkt het prima te gaan). Daarnaast bestaat er nog een overkoepelende vereniging.
  • Kwaliteitscriteria zijn opgesteld. Geen aardappelen in plastic zakken. Wel in papieren zakken met kleine gaatjes, zodat de consument de kwaliteit van het product kan beoordelen. Bovendien staat de naam en adres van de producent op de zak. Mocht er een probleem zijn dan kan de consument contact opnemen met de producent.
  • Productgroepen zijn opgezet per product, voor onderling overleg.
  • Het logo is eigendom van de vereniging. Indien de producent zich niet houdt aan de afspraken kan het recht om het logo te voeren worden afgenomen.
  • Het doel is verscheidenheid en producten met een meerwaarde. Het is niet noodzakelijk dat de gehele productie van een producent onder het logo Unser Land valt.
  • Naast de Vereniging van ‘Solidar Gemeinschaften’ bestaat er 1 Unser Land GmbH; de economische tak verantwoordelijk voor het verhandelen van de Unser Land producten. De vereniging is met 1 stem vertegenwoordigd in het bestuur van de GmbH. De GmbH is ook verantwoordelijk voor de logistiek en distributie. Uitbreiding van het aantal winkels waar Unser Land producten worden verkocht gaat langzaam
  • Daarnaast worden vooraf afspraken gemaakt: bijvoorbeeld over de prijs en de hoeveelheid tarwe die een bakker zal afnemen van de landbouwer. Hierdoor is de boer zeker van zijn inkomen.

Vanuit de kerken is bijzonder veel support, veel vrijwilligers komen hier vandaan. De betrokkenheid van de kerken is historisch gegroeid. Nu zijn de kerken bovendien de drijvende kracht achter het thema ‘energie’.

De bekendheid onder de bevolking van het merk Unser Land is groot; bij 95% van de inwoners van Bruckerland is Unser Land bekend. Dit wordt alleen overtroffen door het merk Coca Cola.

Unser Land heeft geen eigen winkels. Wel vindt er in beperkte mate direct vermarkting plaats via boerderijwinkels. Unser Land gaat daar naar toe waar de consumenten zijn: in de grote supermarkten.

Tot slot geeft Sabine ons mee dat het heel belangrijk is dat alle partijen (boer – verwerker – consument) direct met elkaar in contact komen, met elkaar spreken en oprechte belangstelling hebben voor elkaar.


Godelieve Wijffels: DB lid Waterschap Groot Salland

Het Waterschap Groot Salland is een van de waterschappen in Overijssel. In de visie van het waterschap betekent duurzame plattelandsontwikkeling economische activiteit met behoud van kwaliteit van water, leefomgeving en natuur.Duurzame ontwikkeling: behoeftes van huidige generaties vervullen, maar ook die volgende generaties.

Met welke milieuproblemen heeft het waterschap te maken? Met dijkdoorbraken, dode vissen door vervuiling, smeerpijpen, etc. Voor duurzame landbouw is water heel belangrijk, zoals bij dijkbeheer en waterpeil.

Ruimte voor water is tegenwoordig anders dan in 50-er jaren. Toen werden er smalle, diepe sloten gegraven, waardoor zoveel mogelijk land voor de boer overbleef, maar overtollig water snel werd afgevoerd. Nu is er meer ruimte voor water: de sloot is breder en ondieper, zodat water beter opgevangen wordt, vastgehouden wordt en dan geleidelijk afstroomt. Er worden afspraken gemaakt met de eigenaren, zoals in het project Aver Heino. Daarbij wordt gekeken naar de effecten van overstroming op de opbrengst. De schade kan door het waterschap direct worden afgekocht, of zoals in andere waterschappen, een jaarlijkse bijdrage in de schade. Het onderhoud van de kanten kan door het waterschap zelf worden gedaan, door aannemers of de boer.

Ruimte voor water houdt ook in het ontwikkelen van kaarten waarop staat aangegeven welke gebieden onder water lopen bij zware regenval. Deze gegevens zijn an groot belang bij het bepalen waar wel en waar niet stadsontwikkeling kan plaats vinden.

Het waterschap houdt zich ook bezig met schoon water in de betekenis van ecologie (dit gaat niet over zware metalen etc, maar over plantgemeenschappen), stroming, meanders en plantengroei. De Europese Kaderrichtlijn Water is belangrijk voor Nederland. Het is in ons eigen belang samen te werken met de andere landen, die ook een bijdrage aan schoon water moeten leveren. Welke maatregelen kunnen we nemen? In de stad hebben we te maken met overstorten, steeds groter wordende oppervlakte verharding en bestrijdingsmiddelen.

De rivier de Vecht: mogelijk de oude meander weer aankoppelen. Dit geeft variatie in begroeiing en landschapsverbetering, naast extra opvang van water. Er is dan alleen gebiedseigen water in plaats van vervuild water. Dit geeft een verbetering van de infiltratie en het terugdringen van emissies.
Hoe zit het dan met de scheepvaart? Alleen recreanten maken gebruik van de rivier. De stuw wordt voor hen in stand gehouden. Iedere maatregel is weer een afweging van ecologie, economie en effect; hoeveel geld stop je erin en voor hoeveel mensen?

In Salland wordt een proef gedaan in een klein deelstroom gebied met als doel: voldoen aan de kaderrichtlijn. De bedoeling is om samen met agrariërs te werken aan een samenwerkingsverband. Niet iedereen moet voldoen aan dezelfde maatregelen, maar meer variatie in afspraken, rekeninghoudend met de mogelijkheden van de individuele agrariërs. Met als resultaat dat uiteindelijk wordt voldaan aan de kaderrichtlijn. Ook wordt gewerkt aan zware metalen: zink en koper vervuiling wordt grotendeels veroorzaakt door de landbouw. Vooral de voetbaden zouden verantwoordelijk zijn. Het waterschap gaat hier nog verder mee aan de slag.

De vraag wordt gestel of het belonen van goed gedrag nuttig zou zijn? Godelieve vraagt zich af of ‘normaal’ gedrag wel beloond zou moeten worden, misschien wel als er extra inspanning geleverd wordt?

In het rioolstelsel zorgt urine voor 1% van het afvalwater, 85% van de stikstof en 50% van de fosfaat. Het is dus nuttig om urine gescheiden van het regenwater op te vangen. In grote gebouwen is dit haalbaar: het installeren van no-mix toiletten.
Vraag: stikstof en fosfaat zijn goede landbouwnutriënten. Kunnen die niet daarvoor gebruikt worden? Margriet Samwel haalt hier als voorbeeld de ervaringen in WECF-projecten in Oost Europa met droge toiletten. Urine wordt dan een half jaar bewaard en gebruikt in de landbouw. Dit is vooral nuttig in gebieden waar geen water of riolering is.

Participatie is belangrijk om binnen een gebied tot gezamenlijke besluiten te komen. Samen overleggen en kennis uitwisselen tussen boeren en waterschap.

Discussie o.l.v. Mireille Groot Koerkamp van Stichting Stimuland
  1. Welke perspectieven en barrières zien we voor het ontwikkelen van een breder samenwerkingsinitiatief voor duurzame plattelandsontwikkeling in Overijssel. Wat is de meerwaarde?

Kansen:
  • Zonder druk op de ketel gezamenlijk tot iets komen, dicht bij huis geen transport, samenwerking an sich, geen eigen belang
  • Neutraal, duurzaamheid promoten in de regio, Twente of Salland
  • Zoals de kerken in Duitsland: wat bindt ons?
  • Wat gaan we doen elkaar versterken
  • Provincie: zoals in NO Twente = nationaal landschap, speerpunt = produceren streekproducten
  • Amsterdam wil ook streekproducten vermarkten
  • Gemeentelijke ondersteuning: zorg en welzijn nieuwe economie
  • Markt, horeca, foodsector bedrijven hebben interesse voor dit initiatief
  • Oons Ambacht waarmaken regionale verbanden, wat is de meerwaarde: groepen zijn er al, wat is duurzaam, wat is het advies, hoe betrek je groeperingen, zoals de kerk
  • Plattelandsontwikkeling is meer dan streekproducten, bijvoorbeeld recreatie: Oons Ambacht moet het breder trekken, beleving = kwaliteit, platteland en landschap hebben elkaar nodig, ook reguliere landbouw, opstijgen boven groepen die er al zijn, in ontwikkeling zijn, vraag blijft: wat heb ik er aan?
  • Vanuit de stad, Deventer consumenten? Bureau Salland Toerisme, Saxion, producenten, voorzitters werkgroepen = meerwaarde energie samen opzetten en gedragen worden!

Barrières:
  • Tijdsdruk.: is 2008 haalbaar? Basisconcept is haalbaar. Korte termijn is ook nodig. Zowel lange termijnvisie als korte termijnstappen.
  • Is Overijssel een eenheid? Provinciaal niveau in relatie tot regio’s. Bijvoorbeeld verkoop van producten: alleen in de regio of in heel Nederland? MGK: keuzes moeten gezamenlijk gemaakt worden nu al duidelijkheid nodig.
  • Schaal Unser Land is mogelijk veel groter dan Overijssel. (qua aantal inwoners)
  • Denk aan People Planet, Profit: geen gesleep met voedsel. Wat wordt de visie?

  1. Wat willen we vooral te weten komen en bereiken bij een bezoek aan Unser Land in september?

Zeg wat je doet, Doe wat je zegt en Laat zien wat je doet.

  • Wat is de meerwaarde voor omgeving + mensen die er aan mee werken?
  • Wat is het verschil tussen consument daar en hier?
  • Wat is de overeenkomst/verschil met Overijssel?
  • Hoe krijgen we het voor elkaar dat het draagvlak zo breed is?
  • Waarom alleen streekproducten in plaats van alle facetten van het platteland?
  • Hoe is de balans tot stand gekomen: ideële/product: advies: ga er onbevangen heen!
  • Uniformiteit? Of ook controle kwaliteit smaak divers?
  • Niet toerist, maar recreant

  1. Welke samenstelling delegatie met brede vertegenwoordiging: welke personen zouden mee kunnen/willen gaan?

  • Mensen die regie in handen hebben + producenten + logistiek/handelaren
  • Mannen + vrouwen: hebben beide eigen rol
  • Natuur & milieu vertegenwoordigers
  • Verwerkers
  • Mensen met aanzien kunnen info verder verspreiden/uitdragen
  • Potentiële investeerders, zoals Syntens in Enschede, subsidiegevers. (hier is niet iedereen het mee eens)
  • Kerken (hier is niet iedereen het mee eens)
  • Vrouwen van de organisaties van plattelandsvrouwen

  1. Wie wil in het najaar deelnemen in een werkgroepje om ideeën verder uit te werken tot voorstellen voor indienen bij de ILG?

  • Bij ILG voor 1 november indienen via gemeenten met provincie overleggen: op gemeenteniveau of provinciaal niveau
  • Werkgroepen op provinciaal niveau of regionaal omdat dit praktischer is? Er zijn nu nog weinig mensen. Elke streek moet erachter blijven staan.
  • Hoe gaan we dit organiseren met de besluitvorming?
  • Stapsgewijs: 1 werkgroep Organisatie, 1 werkgroep Criteria waar producten aan moeten voldoen. Ook: duurzame landbouw, water en energie
  • Eerst regio daarna kan er een overkoepelend groepje ontstaan
  • Producenten zijn slecht vertegenwoordigd, maar ook slecht geïnformeerd: er is al zoveel, wat kan men zeggen over Oons Ambacht, geen verslag ontvangen, naar de basis sturen, eigen achterban informeren, vraag aan iemand om te komen vertellen
  • Interessante bijeenkomst, maar we hebben nog niet iets waar we de handen voor op elkaar krijgen, misschien na Unser Land
  • Men weet elkaar niet te bereiken
  • Kijken naar het groene land in het groen hart.

Vervolgstappen Toos van Oers, landbouwcoordinator van WECF

Toos van Oers geeft aan welke activiteiten in 2007 in het kader van het project Duurzaam platteland in Overijssel nog zullen worden georganiseerd:
  1. De reis naar Unser Land. Er zijn 20 plaatsen beschikbaar. Ieder kan zijn/haar belangstelling kenbaar maken door het uitgereikt formulier in te vullen en terug te sturen.

  1. Er zullen werkgroepen worden geformeerd om de diverse aspecten van het initiatief Oons Ambacht nader uit te werken. We hebben al wat ideeën voor mogelijke werkgroepen op papier gezet, maar dit staat nog niet vast. Als u belangstelling heeft om deel te nemen aan een van de werkgroepen kunt u dat ook kenbaar maken door het formulier in te vullen.

  1. Ter afsluiting van dit pilotproject zal er in november een bijeenkomst worden georganiseerd waar de resultaten van de reis naar Unser Land worden gepresenteerd.

  1. In dit project wordt vrouwen een rol toebedacht als motor en promotor van het concept/idee. Om vrouwen toe te rusten met de juiste bagage, kennis en capaciteiten, om deze rol goed te vervullen zullen er dit najaar trainingen worden georganiseerd.

  1. Tot slot is WECF bezig met het formuleren van een subsidieaanvraag voor een vervolgproject. Unser Land bestaat inmiddels 13 jaar. Oons Ambacht is nog geen jaar bezig. We hebben meer tijd nodig om een en ander goed uit te werken. Daarnaast is het de bedoeling het concept verder uit te dragen naar andere provincies.

U wordt allen verzocht adressen van eventuele geïnteresseerden door te geven, zodat zij ook betrokken kunnen worden bij het initiatief Oons Ambacht ten behoeven van duurzame plattelandsontwikkeling in Overijssel

Afspraken:
Het verslag en persbericht van de bijeenkomst in maart zal worden toegezonden aan degenen die dit nog niet hebben ontvangen.


Deelenemers:
Sabine Brueckmann
Unser Land
Siep Groen

Ministerie LNV – Directie Regionale Zaken
Gerard Groothuis
SPOT Tubbergen
Mireille Groot Koerkamp
Stichting Stimuland
Liesbeth Grijsen
Salland’s Best
Herman Heetkamp
Salland’s Best
Annemarie Hekkers
WECF
Pieter Helfferich
Helfferich Consult
Heleen Hennink

Biologische Boeren / Projectgroep Oons Ambacht
Wilma Hoentjen
NBvP Vrouwen van Nu / AVO
Jan Keuper

Kaasboerderij Keuper/ Van Twentse Ggroond
Marie Kranendonk
WECF
Geesje Kuit
GK Advies
Goos Lier
Saxion Hogeschool
Tonny Lubben
De Baander Hardenberg
Johan Nijeboer
De Baander Hardenberg
Toos van Oers
WECF
Rosemarie Oude Luttikhuis

Projectgroep Oons Ambacht / lTONoord V&B Overijssel/ AVO / Waterschap Regge en Dinkel / Soroptimist International
Bouwe Ruiter
Landbouwe
Jeanne van Poppel
Planne Advies en Ontwikkeling
Margriet Samwel
WECF
Hans Scholten

Stichting Recreatie Deventer Buiten
Harry Scholten Linde

Van Twentse Groond / D’ran / Innofood
T. Schothuis
LTO Noord Projecten
Godelieve Wijffels
Waterschap Groot Salland