Symposium 27 en 28 maart 2007 in Aver Heino te Heino

Oons Ambacht voor een leefbaar een duurzaam platteland

Samenvatting geschreven door Berrie Klein Swormink 2-4-2007 te Deventer

Naar het voorbeeld van het Duitse ‘Unser Land’ wil ‘Oons Ambacht’ in Overijssel werken aan een duurzame ontwikkeling van het platteland. Gezamenlijke afzet van duurzaam geproduceerde streekproducten onder het label van Oons Ambacht is één van de speerpunten.

Het waren drukke maanden voor de initiatiefnemers van project Oons Ambacht. Nadat de overheid subsidie voor het project had aangekondigd moest de projectgroep in hoog tempo voorbereidingen treffen voor een symposium op 28 maart. De dag voor het symposium, dinsdag 27 maart, gingen de initiatiefnemers met vertegenwoordigers van diverse betrokken partijen op ontdekkingsreis door de provincie Overijssel om meer zicht te krijgen op de inzet van Overijsselse plattelandsondernemers voor een duurzaam platteland met economisch perspectief.

Oons Ambacht is opgezet op initiatief van vrouwenorganisatie Women in Europe for a Common Future (WECF). WECF is wereldwijd actief met allerlei activiteiten die gericht zijn op het verbeteren van de sociale, economische en ecologische omstandigheden.

Het grote succes van de Duitse aanpak ‘Unser Land’ in Beieren was voor WECF aanleiding om in de vorm van Oons Ambacht te onderzoeken of een vergelijkbare aanpak als Unser Land ook in Nederland zou kunnen helpen om duurzaam producerende plattelandsondernemers meer kansen te geven. Oons Ambacht begint als voorbeeldproject in Overijssel. Het is de bedoeling dat de andere provincies later aansluiten.

Marie Kranendonk, voorzitter van WECF, zag enkele jaren geleden hoe rond München de initiatieven van Unser Land bijdroegen aan de ontwikkelingen van het platteland. ,,Het is de hoogste tijd om ook in Nederland door initiatieven van onderop en door samenwerking een halt toe te roepen aan de negatieve gevolgen van de globalisering van de landbouw”, vindt Kranendonk.

5000 euro per bedrijf

In de bus op weg naar Twente vertelt adviseur Gees Kuit over onderzoek dat ze uitgevoerd heeft naar het succes van projecten in Overijssel die zich richtten op afzet van streekproducten. Ze concludeert dat streekproducten een bijdrage leveren aan de economische en sociale versterking, en aan de ecologische verduurzaming, innovatie en ondernemerschap in de landbouw en op het platteland. Ongeveer 200 Overijsselse boeren en tuinders zijn bezig met de productie en afzet van streekproducten. Gemiddeld levert hen dit een netto-marge van 5.000 euro per jaar op.

Volgens Kuit zijn er goede mogelijkheden om de omzet aan Overijsselse streekproducten de komende vijf jaar te verdubbelen. Professionalisering van de aanpak en de organisatie is daarbij nodig.

Ondernemen met beperkingen

Melkveehouder Jan Kuks vertelt de gasten van Oons Ambacht hoe hij zijn bedrijf in Nutter de afgelopen tientallen jaren heeft ontwikkeld. Vanwege de ligging in een kwetsbaar gebied met grote natuur- en milieudoelstellingen was en is dat geen eenvoudige opgave voor Kuks. Toch lukte het de ondernemer om zijn melkquotum sinds de start van de quotering in 1984 te laten groeien van 170.000 kg naar 820.000 kg. Ook kreeg Kuks het voor elkaar om meer grond rondom zijn boerderij te kopen. Hij heeft nu 51 hectare grond. Op 39 hectare groeit gras en op 12 hectare teelt Kus maïs voor zijn koeien.

Omdat hij als ondernemer graag zijn nek uitsteekt en bedreigingen probeert om te buigen in kansen, doet Kuks met zijn bedrijf mee aan het project Koeien & Kansen. Binnen dit project zoekt hij samen met collega-melkveehouders naar wegen om op economisch verantwoorde wijze te kunnen voldoen aan strenge milieunormen waarmee de melkveehouderij de komende jaren te maken krijgt.

Naast zijn melkveebedrijf ontwikkelt Kuks een tweede tak die zich richt op het ontvangen van bezoekers op zijn fraai gelegen boerderij. Dit krijgt gestalte in het organiseren van allerlei activiteiten zoals managementtrainingen, team buildingsessies, een boerentriatlon, familiedagen en de ontvangst van schoolklassen.

Wijnbouwer

In Bentelo zijn Roelof en Ilse Visscher sinds 2000 bezig met het ontwikkelen van een wijnbouwbedrijf. Roelof werkte jarenlang in loondienst maar wilde graag zelf aan de slag als plattelandsondernemer. Inmiddels beschikt Visscher over 5,5 hectare druiven die hij jaarlijks verwerkt tot diverse wijnen.

Naast zijn wijngaard begon Visscher met het bedrijf Vitis Vino dat benodigdheden voor de wijnbouw verkoopt. ,,Vitis Vino is een bloeiende activiteit die momenteel nog meer oplevert dan het wijnbouwbedrijf”, aldus Visscher. Maar ook het inkomen dat hij met de wijngaard verdient, groeit jaarlijks nu de oppervlakte en de productie geleidelijk groeit. Over de afzet van zijn wijnen hoeft Visscher zich niet druk te maken. De vraag is groter dan het aanbod. ,,Veel restaurants willen graag een exclusieve wijn die in Nederland geproduceerd is op de kaart hebben staan”, ervaart Visscher.

Zuivelboerderij

Zuivelboerderij De Knapenvelder in Raalte heeft al een lange geschiedenis. Ongeveer 25 jaar geleden begon Miny Tuten voor de liefhebberij wat melk van het eigen melkveebedrijf te verwerken tot zuivelproducten. Vijf jaar later besloot ze om van haar hobby een economische activiteit te maken en opende een winkel bij de boerderij.

Twintig jaar later is karnemelk nog steeds het hoofdproduct van de zuiveltak. De producten van Miny komen niet alleen terecht bij de inwoners van Raalte en omgeving; ook toeristen vormen een belangrijke afnemersgroep. Toeristen komen onder meer op het bedrijf doordat Miny meedoet aan het Tuinpad van Overijssel, een wandelroute die de wandelaars onder meer langs de boerderij van Tuten voert.

Inmiddels werkt Miny nauw samen met andere producenten van streekproducten. Onder de naam Sallands Best timmeren ongeveer tien bedrijven samen aan de weg met hun producten.

Doordat de zuiveltak van Tuten zich flink ontwikkelt, is er ook werk binnen het bedrijf voor twee schoondochters van Miny. Ze is van plan om dit jaar een nieuwe ontvangstruimte voor

bezoekers in te richten in een oude landbouwschuur. Er ontstaat dan meer ruimte voor een doelmatig gebruik van winkel en productieruimte.

Varkenshouder

Varkenshouder Johnny Hogenkamp in Dalfsen benadert duurzaam produceren op een andere manier. Hij heeft de afgelopen vijftien jaar een modern varkensbedrijf opgebouwd dat nu ruimte biedt aan 800 zeugen en 4.000 opfokzeugen. Hogenkamp houdt varkens om voor andere zeugenhouders zeugen te fokken. Bij het bedrijf werken vijf mensen in de stallen en er zijn ook drie medewerkers die zich met de verkoop bezig houden.

Hogenkamp realiseert een duurzame productie door vlot in te spelen op veranderende overheidseisen zoals de verplichting om zeugen in groepen te huisvesten. Ook doet de varkenshouder veel aan de relatie met het grote publiek. Hij heeft bij zijn bedrijf een varkensshowroom ingericht waar hij regelmatig bezoekers ontvangt.

Hogenkamp is van plan om zijn bedrijf de komende jaren verder uit te breiden om te zorgen dat zijn onderneming toekomst houdt.

Biologische groenteteelt

Van grootschaligheid moeten Jopie en Heleen Duijnhouwer weinig hebben. Zij hebben een biologisch groenteteeltbedrijf op een prachtige plek onder de rook van Deventer. Een groot deel van de geteelde groentes verkopen ze in hun winkel aan huis. Ook doen ze mee aan een samenwerkingsverband van Achterhoekse biologische producenten. Daardoor kunnen ze in de winkel ook andere producten kunnen aanbieden en zijn hun eigen groentes in de winkels van collega’s te koop. Jopie is er van overtuigd dat de biologische productie de meest duurzame vorm van landbouw is. ,,Ook al zijn onze bedrijven vaak kleinschalig een daardoor minder efficiënt. Maar alleen al het feit dat wij geen kunstmest gebruiken geeft ons qua duurzaamheid een enorme voorsprong ten opzichte van gangbare bedrijven omdat voor de productie van kunstmest erg veel energie nodig is”, aldus Jopie.

Vermarkten streekproducten

Stimuland Overijssel is een organisatie die veel bemoeienis heeft met initiatieven om streekproducten te vermarkten. ,,De marketing van streekproducten is iets wat agrarische ondernemers vaak onderschatten”, zegt Stimuland medewerker Giny Wagemans. ,,Marketing is veel meer dan een folder en een website laten maken.”

Samenwerking bij de afzet van streekproducten heeft volgens Wagemans naast voordelen als het delen van de kosten ook nadelen omdat niet altijd alle neuzen dezelfde kant op staan. Wagemans adviseert om binnen samenwerkingsverbanden af te spreken dat slechts twee of drie mensen de belangrijke beslissingen nemen om te voorkomen dat er veel gepraat en weinig ondernomen wordt.

Volgens Marc Oude Luttikhuis, eigenaar van adviesbureau InfoDish, liggen de kansen voor een grotere afzet van streekproducten bij de speciaalzaken in de steden. ,,Vorig jaar vormde een trendbreuk met de jaren ervoor. Consumenten kopen weer meer in speciaalzaken ten koste van de aankopen in supermarkten”, aldus Oude Luttikhuis.

Hij adviseert agrarische ondernemers om veel energie te steken in productontwikkeling. ,,Het huidige aanbod spitst zich vooral toe op zuivel, kaas en vlees. De hedendaagse consument wil echter veel meer variatie. Vorig week zag ik bijvoorbeeld in Londen hoe je van rode bietjes een heerlijk tussendoor-hapje kunt maken.” Producenten van streekproducten moeten volgens Oude Luttikhuis veel investeren in communicatie en ook in verkoop via internet.

Unser Land

Tijdens het symposium op 28 maart maken de aanwezigen kennis met Sabine Brückmann van Unser Land. Brückmann vertelt hoe Unser Land twaalf jaar geleden van grond is getild door agrarische vrouwen in de buurt van München. In de loop der jaren groeide Unser Land geleidelijk naar wat het nu is. ,,Een groot aantal maatschappelijke organisaties die actief zijn op het gebied van onder meer landbouw, natuur, milieu, kerken, consumentenzaken en detailhandel vormen de basis. Unser Land gelooft in behoud en versteviging van de landelijke, culturele, sociale en economische waarden van de eigen regio”, aldus Brückmann. Uitgangspunten zijn daarbij onder meer: het behoud van een goede leefomgeving voor mens, plant en dier, het behoud van arbeidsplaatsen op het platteland, bewaren van een cultuurlandschap met kleinschalige agrarische bedrijven, het sluiten van regionale kringlopen, het betalen van eerlijke prijzen aan producenten en het voorkomen van grote transportafstanden. Unser Land heeft deze uitgangspunten onder meer vertaald in de afzet van duurzaam geproduceerd voedsel onder merknaam. ,,Die aanpak is geïnspireerd door de gedachten om producent en consument, stad en platteland, en landbouw en milieu bij elkaar te brengen. Dit alles krijgt meerwaarde door de samenwerking te vertalen in gezamenlijke afzet van streekproducten”, aldus Brückmann. Ruim 600 supermarkten en speciaalzaken verkopen inmiddels Unser Land-voedingsmiddelen. Dit varieert van zuivel tot brood en van honing tot appelsap. Onder het Unser Land-label werken zowel biologische als gangbare boeren.

De professionele organisatie van Unser Land die de distributie van de producten verzorgt, is maar klein. Er werkt slechts één full timemedewerker die een beroep kan doen op 60 deeltijdkrachten voor de logistiek. In 2005 was de omzet aan levensmiddelen onder Unser Land-merk vier miljoen euro. Dit is exclusief de omzet aan vlees voor de slagers en meel voor de bakkers. Bijna 200 boeren produceren producten die ze (deels) onder het Unser Land-logo verkopen.

Duurzaamheidscan

Omdat duurzaamheid voor sommigen een vaag begrip is, en op meerdere manieren uitgelegd kan worden, heeft het Landbouw Economisch Instituut (LEI) een scan ontworpen die ondernemers kunnen gebruiken om de duurzaamheid van hun bedrijf handen en voeten te geven. De scan is via internet voor iedereen gratis beschikbaar: www.duurzaamheidsscan.nl .

Voor de drie verschillende dimensies van duurzaamheid, people, planet en profit brengt de scan in beeld hoe een bedrijf presteert.

Mogelijk is de scan voor Oons Ambacht in de toekomst een bruikbaar hulpmiddel om aan te geven wanneer een product duurzaam genoeg is om onder het label van Oons Ambacht verkocht te worden.

Ook tijdens het middaggedeelte van het symposium is duurzaamheid het centrale begrip. Verschillende aspecten van duurzaamheid krijgen daarbij aandacht zoals duurzaam ondernemen, duurzame energie, duurzame waterbeheer en duurzaam produceren.

Coördinator Overijssel van Oons Ambacht, Marie-Louise Verwegen Vissers concludeert dat duurzaam geproduceerde Overijsselse producten herkenbaar moeten worden. ,,Je moet de duurzaamheid ervan kunnen toetsen en daarna zou verkoop onder het label van Oons

Ambacht een middel kunnen zijn om die duurzaamheid ook aan de consument duidelijk te maken”, zegt Verwegen Vissers.

,,Met dit symposium hebben we een goede eerste stap in de gewenste richting gezet”, concludeert dagvoorzitter Rosemarie Oude Luttikhuis. ,,Eén van de vervolgstappen op korte termijn is dat we met afgevaardigden van de diverse betrokken organisaties vertrekken naar München om ter plekke te bekijken hoe Unser Land daar werkt”, aldus Oude Luttikhuis. ,,Vervolgens gaan we werken aan een structuur voor Oons Ambacht die past bij het Overijsselse platteland.”

Tijdens het symposium ging ook de website van Oons Ambacht, www.oonsambacht.nl , officieel de lucht in. Geïnteresseerden kunnen op de website terecht voor meer informatie over het project.

Geschreven door: Berrie Klein Swormink.

Hieronder volgen twee bijlagen van de samenvatting:

Bijlage 1: Dagindeling 27 maart 2007 en de lezingen

Bijlage 2: Dagindeling van het Symposium 28 maart 2007 te Aver Heino, de lezingen

en samenvatting workshops.

Bijlage 1: Dinsdag 27 maart 2007 en de lezingen

Dagindeling 27 maart

Lezing van Marc Oude Luttikhuis:

InfoDish, Marc Oude Luttikhuis, Bedrijven die in oplossingen denken zijn succesvoller!

Wat houd het bedrijf InfoDish in?

• Food, Actief binnen de levensmiddelenbranche. Hier ligt onze kennis en ervaring.

• Marketing, Marketing is de bedrijfsspecialisatie die we hebben.

• Concepts, Conceptontwikkeling van A tot Z is ons sterke punt.

Enkele voorbeelden hiervan zijn:

• Onderwerp
• Streek en nieuwe media
• Case Dagblad Tubantia
• Knelpunten
• Tips
• Nieuwe Media: De traditionele media is ; krant, huis aan huisbladen,tijdschriften,TV

Nieuwe media is ; Internet

Sterke groei van internetomzet ( transacties)BV:

- Reizen

- Consumentenproducten

- Boeken

- Pakketdiensten

Streekproducten:

• Regionale specialiteiten worden veelal via boerderijwinkels verkocht
• Geen reële afzetmogelijkheden in de supermarkt
• Potentieel in speciaalzakensegment
• In speciaalzakensegment worden dezelfde wettelijke eisen gesteld.
• Regionale specialiteiten teveel gekoppeld aan zuivel, kaas en vlees, confituren.
• Of zijn er andere afzetkanalen naar de consument?

Case Tubantia:

Tubantia investeert in nieuwe media internet

Waarom: inkomsten krant lopen terug.

www.twente.nl is de basis voor een nieuw internetplatform

Echt Twents is een merk dat een onderdeel wordt van het

internetplatvorm www.twente.nl

Echt Twents producten hebben hun oorsprong uit de streek

in dit geval Twente.

Tubantia

Tubantia medewerkers zijn bezig met:

• Nieuws vergaren, verkoop of vormgeving

Tubantia heeft geen kennis van:

• Levensmiddelen
• Eindejaar pakketten
• InfoDish/Landerijk

Heeft verstand van levensmiddelen

Kent leveranciers/producenten

Heeft kennis van internet en advertentiekracht van een krant.

Knelpunten in de samenwerking van streekproducten:

• Onvoldoend product voorhanden
• Te smal assortiment beschikbaar
• Producten sluiten onvoldoende aan bij consumentenbehoefte

Aanpak van samenwerking Tubantia en InfoDish

Doelstelling 2006:

• 15 eindejaarspakketten verkopen via internet

Tijd:

• 1,5 week voorbereiding

InfoDish/landerijk:

• Selectie, inkoop, logistiek en verzending

Tubantia:

• 3 weken pagina grote advertenties

eind november tot half december

Resultaat

8-16 december:Verkocht 1500 pakketten ( 60.000,-)

60% via internet besteld

40% via bonnetje uit de krant

90% consument

10% bedrijf

Aanpak van samenwerking Tubantia en InfoDish 2007

- Assortimentsuitbreiding met houdbare artikelen tot circa 20 artikelen in het pakket

- Regelgeving en waarborging op kwaliteit

- Logistiek op professioneel platvorm

Doel:10.000 – 30.000 pakketten a euro 40,-

70% bedrijven

30% consumenten

Moraal van dit verhaal:

• Productverkoop met de krant is ook een nieuw distributiekanaal
• Investeer in productvernieuwing op het platteland er is nu onvoldoende variatie
• Consumenten behoefte ligt breder.
• Investeer in communicatie en verkoop via internet
• Landerijk, winkel van InfoDich verkoopt

Winkelverkoop: Piet Zoomers, Twents Wijnhuis

Extra voor PR:

• Proeverijen in de winkel, Evenementen op locatie, Horeca leveringen, Pakketten

Lezing Giny Wagemans werkzaam bij Stimuland.

De ervaringen die al zijn opgedaan met:

Vermarkting van streekproducten in groepsverband

Ervaring met vermarkting

• Landbouw als sector aanbodgericht (i.p.v. marktgericht)

• Laatste jaren meer aandacht voor vermarkting

• Betrokken bij diverse initiatieven

Marketing is een vak apart

Kwaliteitsproduct alleen is onvoldoende, aandacht voor totale plaatje (marketing P’s):

• Verhaal bij product

• Locatie en aankleding verkooppunten

• Verpakking

• Klantcontact

• Prijsstelling

• Huisstijl/website/folder/overige PR

• Etc., etc.

Vermarkting in groepsverband,

Veelal in de vorm van een vereniging:

– Bestuur bereidt voor/maakt voorstellen

– Leden zijn gezamenlijk de baas

– Contributie om (marketing)kosten te betalen

Vermarkting in groepsverband

Gezamenlijk wordt meestal opgepakt:

• Gezamenlijke folder

• Gezamenlijke website

• Gezamenlijke stand en persberichten

• Uitvoering op vrijwillige basis (meestal door bestuursleden)

Veelal ontbreekt marketingplan

Voordelen vermarkting in groepsverband

• Breed productaanbod

• Kosten verdelen tussen deelnemers

• Gebruik van ieders kennis/ervaring

• Tijdsinvestering per deelnemer lager

Nadelen vermarkting in groepsverband:

• Iedereen moet (op onderdelen) concessies doen

• Zwakste schakel zwakt het geheel af

• Veel discussie over allerlei keuzes

• Kartrekkers vs meelifters

Tips bij vermarkting in groepsverband:

• Besluitvorming inperken (Max. 2 à3 personen zijn de baas)

• Opstellen marketingplan met begroting

• Uitvoering marketingplan wordt betaald (inkomsten = inzet)

• Deelnemer betaalt voor merkvoering

• Afspraken over eventueel uitstappen

Bijlage 2 woensdag 28 maart 2007 en de lezingen.

Dagindeling 28 maart:

09.15-09.45 Binnenkomst: koffie/thee

Dagvoorzitster: Mw. R. Oude Luttikhuis

09.45-09.55 Opening door WECF Voorzitster, M Kranendonk.

09.55-11.00 2 Presentaties van Unser Land, Mw. S Brückmann.

11.15-11.30 Pauze

11.30-12.00 Uitleg van de duurzaamheid scan, Mw. Corrie Smit van de WUR/LEI.

12.00-12.30 Lezing:De kansen voor duurzame producten voor het platteland. Welke voorwaarde zijn relevant en hoe pakken we de verkoop aan, Marc Oude Luttikhuis

12.30-13.30 Lunch

13.30-15.00 Workshops:

- Duurzaam ondernemen, project van Natuur en Milieu, Hr. W. Seine,
(onder voorbehoud)

- Duurzame Energie, Hr. Van Lier, Saxion Hoge School.

- Een stappenplan gepresenteerd waaruit duidelijk wordt hoe je van idee
tot product komt. Hr. M. Oude Luttikhuis. InfoDish B.V.

- Lezing over het onderwerp gezien vanuit de Kamer van Koophandel,
Hr. A. ten Cate

- Duurzaam waterbeheer, Mw. A van der Weerd.
Adviesbureau Agrarische zaken en Milieu van der Weerd

- Duurzaam en productie, Hr. Braakhuis, Christelijk Agrarische hogeschool..

15.00-15.15 Pauze

15.15-15.45 Follow-up, Uitleg van de flap-over, Mw. G. Vehof

15.45-16.00 Opening website en presentatie van het Logo.

Hr. P. Moers en Mw. S. Baars, van Saulmade

16.00-16.15 Toelichting van het verdere verloop van `Oons Ambacht`. Mw. M. Verwegen.

16.15-16.30 Afsluiting van de Gedeputeerde Drs. T. Rietkerk (onder voorbehoud)

Vervanging Mevr. Knippels ambtenaar van de afdeling landbouw
van de Provincie Overijssel.

Opening door WECF Voorzitster, M Kranendonk .

In dit 1-jarig project wil WECF - Women in Europe for a Common

Future samen met vrouwen (organisaties) op het Nederlandse platteland een bijdrage leveren aan duurzame plattelandsontwikkeling. Dit project beoogt het ontwikkelen van samenwerking in rurale gebieden tussen stakeholders bij een duurzaam en vitaal platteland: boeren, MKB middenstand, waterschappen, natuur - en landschapsbescherming, vrouwen organisaties en lokale autoriteiten. Deelnemers aan dit project worden gestimuleerd tot het ontwikkelen van aanvragen voor het ILG (Investeringsbudget Landelijk Gebied 2007-2013). Het onmiddellijke project resultaat van dit proefjaar is een actieplan met duidelijke stappen en initiatieven tot samenwerking tussen verschillende maatschappelijke groepen rond de introductie van regionale duurzame productketens. Stakeholders in de gekozen proefregio Overijssel zullen kennis maken met een voorbeeld van succesvolle regionale samenwerking voor duurzame plattelandsontwikkeling van WECF netwerklid “Unser Land” (UL). UL is geïnitieerd door agrarische vrouwen uit de regio München, die een groot deel van de regionale samenleving hebben weten te motiveren om deel te nemen. De resultaten van UL zijn belangrijk; betere inkomens voor de boeren, behoud van lokale ambachten en middelstand, vermindering van vervuiling uit de landbouw, vermindering van transport, behoud van natuur en landschap, duurzame regionale energieproductie en waterhuishouding en een toename van de bewustwording bij de ‘gewone’ burger over het belang van milieuvriendelijke regionale producten. Presentaties en een werkbezoek aan UL moeten bij stakeholders interesse wekken voor de integratie van ecologische, economische en sociale aspecten in projecten voor ontwikkeling landelijk gebied.

Unser Land, Mw. S Brückmann .

Tijdens het symposium op 28 maart maken de aanwezigen kennis met Sabine Brückmann van Unser Land. Brückmann vertelt hoe Unser Land twaalf jaar geleden van grond is getild door agrarische vrouwen in de buurt van München. In de loop der jaren groeide Unser Land geleidelijk naar wat het nu is. ,,Een groot aantal maatschappelijke organisaties die actief zijn op het gebied van onder meer landbouw, natuur, milieu, kerken, consumentenzaken en detailhandel vormen de basis. Unser Land gelooft in behoud en versteviging van de landelijke, culturele, sociale en economische waarden van de eigen regio”, aldus Brückmann. Uitgangspunten zijn daarbij onder meer: het behoud van een goede leefomgeving voor mens, plant en dier, het behoud van arbeidsplaatsen op het platteland, bewaren van een cultuurlandschap met kleinschalige agrarische bedrijven, het sluiten van regionale kringlopen, het betalen van eerlijke prijzen aan producenten en het voorkomen van grote transportafstanden. Unser Land heeft deze uitgangspunten onder meer vertaald in de afzet van duurzaam geproduceerd voedsel onder merknaam. ,,Die aanpak is geïnspireerd door de gedachten om producent en consument, stad en platteland, en landbouw en milieu bij elkaar te brengen. Dit alles krijgt meerwaarde door de samenwerking te vertalen in gezamenlijke afzet van streekproducten”, aldus Brückmann. Ruim 600 supermarkten en speciaalzaken verkopen inmiddels Unser Land-voedingsmiddelen. Dit varieert van zuivel tot brood en van honing tot appelsap. Onder het Unser Land-label werken zowel biologische als gangbare boeren.

De professionele organisatie van Unser Land die de distributie van de producten verzorgt, is maar klein. Er werkt slechts één full timemedewerker die een beroep kan doen op 60 deeltijdkrachten voor de logistiek. In 2005 was de omzet aan levensmiddelen onder Unser Land-merk vier miljoen euro. Dit is exclusief de omzet aan vlees voor de slagers en meel voor de bakkers. Bijna 200 boeren produceren producten die ze (deels) onder het Unser Land-logo verkopen.

Schematisch overzicht van Unserland.

.

(Door de Brede Initiatiefgroep BIG mogen in het bovenstaande schema veranderingen worden aangebracht. Unserland is een voorbeeld project maar de leden van de BIG nemen de beslissingen voor het project in Overijssel.)

Klein en middenbedrijf is een belangrijk zuil in het project Unser land. Zij zijn begonnen met brood te bakken. Kerken spelen in Duitsland nog een grote rol in het maatschappelijk leven. Natuurorganisaties zijn vooral organisaties die het landschap beheren. Unser land is er wel in geslaagd om de producten af te zetten in de Duitse supermarkten. Sabine Brückmann geeft aan om deze groep in het Project van Oons Ambacht nog niet uit te schakelen, omdat het onmogelijk lijkt.

Uitleg van de duurzaamheid scan, Mw. Corrie Smit van de WUR/LEI.

AgroCenter Wie zijn we? Het AgroCenter is een samenwerking tussen onderzoekers binnen het LEI en PPO. Verbreding van deze samenwerking binnen en buiten Nederland is in volle gang.

Wat doen we? Het AgroCenter heeft een concept ontwikkeld waarmee ondernemers zelf een duurzame bedrijfsstrategie opstellen . Deze conceptuele aanpak is het handelsmerk van AgroCenter.
Het AgroCenter voert projecten uit in de praktijk om de concepten verder te kunnen ontwikkelen. Het concept wordt ondersteund door computerprogramma’s die onderdelen van de strategie doorrekenen (de zogenaamde tools).
Het AgroCenter leidt adviseurs en docenten op om ondernemers te ondersteunen bij het opstellen van de duurzame bedrijfsstrategie (train de trainersprogramma).

Voor wie?
Belangrijke doelgroepen voor het AgroCenter zijn:

• Groen onderwijs: scholing van jonge ondernemers (in spe) of bij- en nascholing van ondernemers.
• Agrarische advisering: toepassing en ontwikkeling van het ISM concept
• Beleid

Waarom AgroCenter?
Het concept Interactief Strategisch Management is uniek door de combinatie van onderliggende technieken. Deze onderliggende technieken zijn in de praktijk al jarenlang beproefd.

Het unieke van het concept bestaat uit:

• De ondernemer staat centraal;
• Competentiegericht: “Waar ben ik als ondernemer goed in”;
• Integraal: het gehele bedrijf wordt in beschouwing genomen (people, profit, planet).
• Interactief: plan in samenspraak met omgeving en samenleving
• Resultaatgericht: Actieplannen zijn uitvoerbaar en te monitoren.

Duurzaamheidscan agrosector; Een instrument voor zelfanalyse door bedrijven

Auteurs: Boone, J.A. en E. ten Pierick
Den Haag, LEI, 2005, Rapport 4.05.07; ISBN 90-8615-007-1; Prijs € 15,- (inclusief 6% BTW)

Op basis literatuuronderzoek en bestaande duurzaamheid metingtools is een instrument voor zelfanalyse door bedrijven ontwikkeld: de Duurzaamheidscan. De Scan biedt alle facetten van duurzaam ondernemen (zowel qua thema's als qua managementaspecten) op een systematische manier aan. Door de Scan in te vullen, krijgt de ondernemer een spiegel voorgehouden. Op basis hiervan kunnen aangrijpingspunten voor verbetering worden geïdentificeerd. De Scan is door vijf bedrijven getest en naar aanleiding van hun commentaar verder aangescherpt.

Op www.lei.wur.nl kan de Duurzaamheidscan gedownload worden. Kies voor 'Onderzoek'
en dan voor 'Tools & software'.

Gedrukt exemplaar bestellen:

Telefoon : 070-3358125/123
Telefax : 070-3358208
E-mail: publicatie.lei@wur.nl

Informatie:

Telefoon : 070-3358134
Telefax : 070-3615624
E-mail: informatie.lei@wur.nl

Samenvatting van de duurzaamheidscan

Op basis literatuuronderzoek en bestaande tools voor het meten van duurzaamheid (waaronder

de Duurzaamheid checklist) is een instrument voor zelfanalyse door bedrijven

ontwikkeld: de Duurzaamheidscan. De scan biedt alle facetten van duurzaam ondernemen

(zowel qua thema's als qua managementaspecten) op een systematische manier aan. Door

de Scan in te vullen, krijgt de ondernemer een spiegel voorgehouden. Op basis hiervan

kunnen aangrijpingspunten voor verbetering worden geïdentificeerd. Deze informatie kunnen

de ondernemers gebruiken bij het formuleren en implementeren van hun

duurzaamheid strategie.

De scan is dus in principe bedoeld voor intern gebruik bij bedrijven. Verder is de

scan bedoeld voor bedrijven met een zekere omvang: als richtlijn wordt meer dan vijf

werknemers aangehouden. Een laatste afbakening is dat de scan bedoeld is voor bedrijven

in (alle) schakels en sectoren binnen de agrosector.

Figuur 1 Theoretisch kader duurzaamheidscan

10

De basis van de scan wordt gevormd door 25 duurzaamheid thema's opgesplitst in de

onderdelen People, Planet en Profit (zie drie hoekpunten van de driehoek in figuur 1). Op

deze thema's komen de duurzaamheid prestaties van het bedrijf tot uiting. Het managen

van deze thema's is uiteindelijk de kern van duurzaam ondernemen. Voor het goed managen

van deze thema's zijn alle onderdelen van de management cyclus van belang (de

buitenste cirkel van figuur 1). De basis wordt gevormd door het in contact treden met de

stakeholders zodat een duidelijk beeld ontstaat van de wensen van de maatschappij

(rechtsboven in figuur 1). Op basis van dit overleg en de eigen visie over de rol van het bedrijf

in de maatschappij, volgt een duurzaamheid visie. Deze visie wordt achtereenvolgens

vertaald naar het formuleren van doelstellingen, het nemen van maatregelen, het beleggen

van de verantwoordelijkheid in de organisatie en het monitoren van de vorderingen. Al deze

onderdelen bepalen gezamenlijk de duurzaamheid prestaties van het bedrijf. Het is van

groot belang dat de organisatie transparant is richting stakeholders over alle duurzaamheid activiteiten

want dat is weer de basis voor de stakeholders dialoog.

Enkele algemene managementconcepten hebben hun toegevoegde waarde voor de

Duurzaamheid prestaties van bedrijven al bewezen maar staan in principe los van het duurzaamheid denken.

Ze zijn eigenlijk gewoon 'good management'. Daarnaast zijn er ook nog

enkele managementinstrumenten waarvan bewezen is dat ze een belangrijke functie vervullen

bij de implementatie van duurzaamheid in bedrijven. Omdat deze twee groepen

maatregelen zo belangrijk kunnen zijn en in principe door alle bedrijven toepasbaar, zijn ze

afzonderlijk opgenomen (middelste driehoek van figuur 1).

Om de invullast zoveel mogelijk te beperken is de scan op een iets andere wijze

vorm gegeven dan het theoretisch kader. De Duurzaamheidscan bestaat uit een Microsoft

Excel-bestand dat is opgebouwd uit de volgende werkbladen (zie bijlage 1):

- het werkblad Voorblad : In dit werkblad wordt naar algemene gegevens zoals naam,

adres en woonplaats gevraagd;

- het werkblad Relevantievragen : In dit werkblad wordt geïnventariseerd welke duurzaamheid thema's

relevant zijn voor het betreffende bedrijf en op welke van de

relevante thema's het bedrijf actief is. Alleen op de relevante thema's waarop het bedrijf

zelf actief is, wordt verder ingezoomd. Op deze manier wordt de scan

toegesneden op de specifieke situatie van het bedrijf en wordt de invullast beperkt;

- het werkblad Duurzaamheid algemeen: In dit werkblad wordt een aantal managementpraktijken

behandeld die hun toegevoegde waarde voor de duurzaamheid van

ondernemingen al hebben bewezen;

- het werkblad Scan per thema: In dit werkblad wordt ingezoomd op de bij het tweede

werkblad geselecteerde thema's. Daarbij wordt ingegaan op doelstellingen, maatregelen,

monitoring, verantwoordelijkheid, prestaties en initiatieven in ketenverband.

Door middel van vijf interviews met ondernemers is de scan getest op de bruikbaarheid

voor ondernemers. De belangrijkste doelen bij deze interviews waren:

- het verbeteren van (de gebruiksvriendelijkheid van) de scan;

- het informeren naar de (mogelijke) functie(s) die de scan binnen het bedrijf zou kunnen

vervullen;

- het identificeren van uitbreidingsmogelijkheden of andere functies van de scan om te

voorzien in aanvullende of andere behoeften van de bedrijven.

11

Bijna alle ondernemers zijn positief over de gebruiksvriendelijkheid van de scan.

Vooral de relevantievragen, de comments1 en de heldere lay-out worden als positief gezien.

Toch is nog een aantal punten ter verbetering van de gebruiksvriendelijkheid, naar voren

gekomen. Deze zijn verwerkt in de uiteindelijke versie van de scan.

De meeste ondernemers ervaren de invullast als hoog. Aan de andere kant wordt echter

ook onderkend dat het niet makkelijk is om onderdelen te schrappen; de

gedetailleerdheid is namelijk wel functioneel. Het schrappen van onderdelen is dus geen

oplossing. Wel is getracht de werklast voor toekomstige gebruikers te reduceren door in de

invulinstructie nog duidelijker weer te geven om alleen die zaken in te vullen die specifiek

zijn voor het betreffende bedrijf. Wettelijke verplichtingen en/of zaken die door (vrijwel)

alle ondernemingen worden gedaan, zorgen namelijk wel voor extra invullast maar vergroten

de functionaliteit van de scan niet of nauwelijks. Verder is in de instructie de functie

van de scan benadrukt: het gaat om een self-assessment. De ondernemer moet dus zelf bepalen

of hij of zij de scan uitgebreid of vluchtig invult.

De meeste ondernemers zien voor de scan met name een spiegelfunctie weggelegd.

Het is zinvol om een overzicht te hebben van (a) alle zaken die een rol spelen bij MVO en

(b) de terreinen waarop het bedrijf actief is. Verder zijn de bedrijven van mening dat het

opnemen van verwijzingen naar bronnen waar meer informatie over mogelijke maatregelen

ten aanzien van de betreffende thema's kan worden gevonden, als meest zinvolle uitbreidingen

(waarbij het ook belangrijk is informatie te krijgen over de economische effecten

van die maatregelen). Andere mogelijke uitbreidingen zoals het doorverwijzen naar 'best

practices' en het benchmarken van prestaties worden ook als zinvol beschouwd. De genoemde

uitbreidingen zijn in dit onderzoek niet meer uitgewerkt.

In principe is het de bedoeling dat de scan door ondernemers zelfstandig ingevuld

kan worden. De meeste ondernemers achten dit ook mogelijk. Echter, het gesprek (interview)

over de ingevulde antwoorden ervaren zij ook als zeer zinvol. Alleen het op het

Internet plaatsen van de scan, zal niet voldoende zijn om een breed gebruik door ondernemers

te garanderen. De scan is namelijk maar een stap in het uitgebreide en complexe

proces van strategieformulering. Bij deze en volgende stappen van het strategievormingsproces

is begeleiding van een adviseur met ervaring op dit gebied of samenwerking met

andere ondernemingen (bijvoorbeeld in de vorm van workshops of cursussen) gewenst of

zelfs noodzakelijk (zie ook de vorige alinea). Het is daarom belangrijk om de tool ook

rechtstreeks aan te bieden richting adviseurs of onderzoekers die deze weer kunnen gebruiken

in hun contacten met ondernemers.

Tijdens het onderzoek is verder naar voren gekomen dat de scan naast het gebruik

voor strategievorming door bedrijven, ook voor andere doeleinden interessant kan zijn.

Doordat hij met de complete agribusiness een breed toepassingsgebied heeft en een relatief

hoog abstractieniveau kent, kan ze ook een belangrijk vertrekpunt zijn voor andere te ontwikkelen

tools van consultants. De scan kan bijvoorbeeld gebruikt worden als checklist bij

1 Er is gebruikgemaakt van de Excel-functie 'comments'. Dergelijke comments zijn verbonden aan cellen in

de werkbladen en worden alleen zichtbaar als de cursor op de betreffende cel wordt geplaatst. Deze functie

wordt benut om voorbeelden te geven die de respondent kunnen inspireren bij het invullen. Doordat de comments

alleen verschijnen als de cursor er op wordt gezet, worden de respondenten die geen toelichting nodig

hebben er niet mee lastig gevallen maar is die toelichting wel beschikbaar voor de respondenten die er wel

behoefte aan hebben.

12

het bouwen van instrumenten voor het meten van prestaties op duurzaamheid gebied, het

invullen van relevante aspecten voor duurzaamheid labels en keurmerken, het inzetten van

verbetertrajecten voor (groepen van) bedrijven of het opzetten van een stakeholders dialoog.

Daarnaast kan de scan als kapstok fungeren om andere tools aan vast te koppelen. Tot slot

heeft (de theoretische onderbouwing van) de scan een functie in de theorievorming rond

relevante aspecten van duurzaam ondernemen. De scan geeft een helder en onderbouwd

overzicht van de belangrijkste onderdelen. Daarom is het ook belangrijk om richting onderzoekswereld,

onderwijs en beleid bekendheid te geven aan dit project.

Gezien de brede groep van gebruikers is het van belang om naast dit rapport een uitgebreid

communicatietraject op te zetten. Dit zal allereerst gebeuren door een folder te

maken van de scan die breed verspreid zal worden op bijvoorbeeld congressen. Verder zal

de scan worden gedemonstreerd op congressen en workshops. Tot slot zullen er artikelen

in tijdschriften worden geschreven en presentaties van de scan voor specifieke doelgroepen worden gegeven.

De kansen voor duurzame producten voor het platteland.

Welke voorwaarden zijn relevant en hoe pakken we de verkoop aan,


Marc Oude Luttikhuis.

InfoDish Bedrijven die in oplossingen denken zijn succesvoller! InfoDish

Van idee tot product

Stappenplan voor succesvolle productontwikkeling

• Stappen plan
  
  - Markt verkenning
  - Selectie grondstoffen
  - Ontwikkeling op keuken niveau
  - Keuze verpakking
  - Kostprijs berekening/marktprijs
  - Houdbaarheidsonderzoek
  - Opschalen naar productie
  - Testen
  - Maakt standaard werkwijze
  - Na calculatie

1. Marktverkenning

Wat is er al in mijn product groep,

- concurrentieveld.
- Bekijk en proef bestaande producten.
- Internet

Hoe kan ik mij hierin onderscheiden?

- Smaak, smaak combinaties.
- Verpakking

2. Selectie grondstoffen

- Wat is de functie van de gekozen ingrediënten?
- Zijn de ingrediënten voldoende verkrijgbaar?
- Heb ik een goede opbrengst van het gekozen ingrediënt?
- Heb ik veel derving, dus risico?

3. Ontwikkeling keukenniveau

- Juiste combinatie van de ingrediënten
- Kookboeken
- Menukaarten restaurants
- Familie recepturen
- Internet

• Vervolg ontwikkeling keukenniveau

- Opbouw ontwikkelreceptuur
- Noteer alle handelingen per grondstof (snijden, koken etc)
- Weeg ingrediënten nauwkeurig af en noteer hoeveelheden
- Test diverse bereidingswijzen uit
- Kijk naar netto opbrengst ingrediënten

En vooral veel proeven………

4.Keuze verpakking

- Bestel hoeveelheden ( min. afname bij fabriek)
- Risico’s (bijv. glas)
- Prijs
- Afvulbaarheid
- Gebruiksgemak

5.Kostprijsberekening

- Kiloprijs grondstoffen
- Verlies tijdens proces
- Handelingskosten (Arbeid)
- Proces tijd
- Verpakking
- Doel vroegtijdig signaleren of men reëel bezig is.

6. Houdbaarheidsonderzoek

- Microbiologisch
- Bepalen van bederf door micro organismen
- Organoleptisch
- Smaak in de loop van de tijd
- Kleur (licht test).
- Geur.
- Structuur.

7. Opschaling naar productie

- Zijn deze hoeveelheden goed te mengen?
- Hoe lang doe ik erover?
- Hoeveel kan ik per charge maken?
- Zijn er problemen met afvullen?
- Hoeveel ingrediënten heb je werkelijk nodig?
- Is de smaak nog hetzelfde als bij de keukenmonsters?
- Komt het uiterlijk en de structuur overeen met eerder monsters?
- Blijft de houdbaarheid ongewijzigd met keukenmonster?

8. Testen

Laat een diverse groep kritische mensen proeven/testen

- Smaak
- Gebruiksgemak
- Hoe lang te bewaren
- Waarvoor hebben ze het gebruikt?
- Hoeveelheid

9. Maken van standaard werkwijze

• Een standaard werkwijze bevat de volgende zaken
  - Receptuur
  - Bewerking per grondstof, snit grote
  - Bewerking receptuur koken, mengen etc.
  - Tijd van de bewerking
  - Manier van afvullen, opslag

Doel : Een constant product te leveren.

10. Na calculatie

- Aan de hand van de gegevens welke uit de grotere productie naar voren zijn gekomen, een na calculatie maken om zo de meest reële kostprijs te kunnen bereken.

InfoDish, Bedrijven die in oplossingen denken zijn succesvoller!

Voorwaarden produceren

duurzame producten

• Voorwaarden
  • Eisen bedrijfsruimte
  • Uitrusting
  • Persoonlijke hygiëne
  • Toepassingen op levensmiddelen
  • Warmte behandeling
  • Verpakken en etikettering
  • Afval
  • Vervoer en vervoersmiddelen
  • Voedselveiligheid

1. Eisen bedrijfsruimte

• Schoon en goed onderhouden
• Indeling/ontwerp van de ruimte
  • Onderhoud, reinigen, ontsmetten moeten adequaat uit te voeren zijn
  • Ophoping vuil, contact met andere micro organisme zoveel mogelijk voorkomen
  • Voldoende bescherming tegen verontreiniging
  • Voldoende opslag met juiste temperatuur
  • Toiletten mogen niet rechtstreeks uit komen in ruimte waarin voedsel word verwerkt
• Vervolg indeling/ontwerp van de ruimte
  • Voldoende wasbakken met warm en koud stromend water, hygiënisch drogen van handen
  • Voldoende ventilatie
  • Voldoende daglicht
  • Geschikte afvoeren
  • Reiniging en ontsmettingsmiddelen

niet in zelfde ruimte dan levensmiddelen

• Vloeren/muren ondoordringbaar, niet

absorberend, afwasbaar en niet toxisch

materiaal

2. Uitrusting

• Zodanig geconstrueerd en materiaalkeuze dat risico verontreiniging tot minimum wordt beperkt.
  • Bijvoorbeeld geen hout
• Alle materiaal voldoende

schoonmaken en ontsmetten

• Uitrusting moet bovenal veilig zijn
  • Geen losse contacten
  • Deugdelijke bedrading

3. Persoonlijke Hygiëne

• Passende kleding
• Schone kleding en schoenen
• Zeer goede persoonlijke hygiëne
  • Handen wassen
  • Niet roken
  • Niet eten
  • Haarnetje

4. Toepassingen op levensmiddelen

• Grondstoffen bewaren in optimale

omstandigheden

• Ontdooien bij temperatuur welke geen risico met zich mee brengt

• Bij koel bewaarde levensmiddelen deze na hitte behandeling z.s.m. terug koelen.

5. Warmte behandeling

• Elk deel van het product moet op een bepaalde temperatuur en bepaalde tijd worden gebracht
• Proces moet voldoen aan

internationale erkende norm

• Pasteurisatie
• Sterilisatie
• Ultra hoge temperatuur
• Regelmatige controles op apparatuur
  Temperatuur
• Druk
• Sluitingen
• Microbiologie

6. Verpakken en etiketten

• Verpakken
  • Verpakkingen schoon en droog opslaan
  • Alleen verpakkingen gebruiken welke geschikt zijn voor levensmiddelen
  • Producten direct verpakken
• Vervolg verpakken en etiketten

Etiketten

op het etiket moet het volgende staan:

• een lijst van ingrediënten;
• de hoeveelheid van een ingrediënt of van een categorie van ingrediënten;
• de netto-hoeveelheid;
• de datum van minimale houdbaarheid, onderscheidenlijk de uiterste consumptiedatum;
• een aanwijzing omtrent bewaring en gebruik;
• gegevens omtrent de producent, verpakker of verkoper;
• de plaats van oorsprong of herkomst;

• Vervolg verpakken en etiketten

Etiketten

op het etiket moet het volgende staan:

• de productiepartij;
• een vermelding inzake het gebruik van een verpakkingsgas; Zuurstofarm

• het alcoholgehalte;
• het cafeïnegehalte;
• voor zover het alcoholhoudende dranken betreft een vermelding van de ingrediënten of andere stoffen die bij de mens allergieën of intoleranties kunnen veroorzaken;
• een vermelding inzake in de waar aanwezig zoethout.

7. Afval

• Zo snel mogelijk uit

verwerkingsruimte verwijderen

• Afsluitbare containers
• Hygiënisch en milieu

vriendelijk afvoeren

8. Vervoer en vervoersmiddelen

• Kratten, bakken en auto’s schoon en goed onderhouden. Schone kratten

afgesloten opslaan.

• Bij vervoer verschillende soorten

levensmiddelen deze zo veel

mogelijk scheiden

• Vervoer bij juiste temperatuur

9. Voedselveiligheid

• Voedselveiligheid is resultaat van diverse elementen waaronder:
  • Vast gestelde eisen hygiëne

(hiervoor behandeld)

• HACCP beginselen
• Overigen

• Vervolg voedselveiligheid
• HACCP

Beschrijving van alle kritische punten in het proces

• Overigen
• Bewaar van ieder charge producten tot einde t.h.t. voor eigen controle
• Hou logboek bij over bijzonderheden.( seizoenen)
• Vraag indien mogelijk om gekleurde verpakking bij leveranciers
• Probeer een specificatie af te spreken met leveranciers
• Handige adressen

www.vwa.nl

• Voedsel en waren autoriteit

• Aanmelden van bedrijf

• Beslisboom

www.voeding.tno.nl

www.overheid.nl

• regelgeving

Workshops:

Verslag van de workshop

‘Duurzaamheid en Productie’

Geschreven door Frank Braakhuis, CAH Dronten

Deelnemers aan de workshop:

Albert Bouwmeestertechnische productontwikkeling

Margreet Jonkereigen praktijk ‘toekomst na verlies’

Mieny Tutenzuivelboerderij ‘De knapenvelder’

Bert NeevelStimuland Overijssel

Ina BorgerDe Manderveense Aardbei

Jan LeemkuilMorveco, Winterswijk

Thea HuismanSallands bureau voor toerisme

Berrie Klein Sworminkjournalist

Geesje Kuitzelfstandig adviseur

Liesbeth Gijtenzuivel- en stadsboerderij

Joke Kottelenbergzuivel/ open beoerderij/ Het Tuinpad

Barbara….Startende ondernemer / tolk voor Sabine

Sabine BruckmannUnser land

Harrie Pot(ex) agrarisch ondernemer

De workshop begon met een voorstelronde, waarin ook de vragen van de deelnemers werden geïnventariseerd. Dit leverde de volgende vragen op:

Vragen met betrekking tot samenwerking:

• Hoe kunnen we de bestaande samenwerkingsverbanden gebruiken?
• Wat zijn criteria voor samenwerking?
• Wat is de scope/ reikwijdte van de samenwerking?
• Welke netwerken heb je nodig? Ook de consument? Ook de stad?
• Hoe kun je initiatieven bundelen?

Vragen met betrekking tot de communicatie:

• Hoe verhoudt de eigen productnaam zich tot het overkoepelend label?
• Hoe communiceer je duurzaamheid?
• Wat is duurzaamheid?

Vragen met betrekking tot waarden:

• Wat is de ‘potentiele plus’van Unser Land voor consument en producent?
• Hoe kies je een marketingconcept? Ga je voor de snelle productmarketing of volg je een meer geleidelijke natuurlijke groei en ontwikkeling?
• Hoe kun je het perspectief van duurzaamheid doorrekenen in kosten en baten?
• Hoe kunnen herintreders de gaten in de keten vullen?

Vervolgens werden deze groepen vragen uitgewerkt in drie subgroepen.

Verwerking van de vragen over samenwerking:

• Hoe kunnen we de bestaande samenwerkingsverbanden gebruiken?

Communicatie verbeteren richting consument

Risico’s verminderen

Verkoop meer veiligstellen

• Wat zijn criteria voor samenwerking?

Verkoop in eigen hand houden, in de keten inbouwen

Criteria voor productie afspreken

• Wat is de scope/ reikwijdte van de samenwerking?

Verifiëren hoe groot de markt is

Kleine initiatieven in stand houden, onder 1 paraplu

• Welke netwerken heb je nodig? Ook de consument? Ook de stad?

Bekend zijn op gemeentelijk en provinciaal niveau, zorgen voor binding met ‘de burgers’

consumentenbond

• Hoe kun je initiatieven bundelen?

Netwerken zelfstandig houden, maar gezamenlijk criteria ontwikkelen

Hoe krijgen we nieuwkomers (met hetzelfde product) binnen het netwerk?

Uitwerking van de vragen over communicatie:

Het concept van Unser Land is goed voor verwerkte producten

Duurzaamheid communiceren is best riskant, roept vragen op

Moeilijk om alle producenten te vangen onder 1 label

Sterk punt van Unser Land is de betrokkenheid van de maatschappelijke organisaties

Sterk punt van Unser Land is de heldere boodschap:

• Weten waar het vandaan komt
• Weten wat erin zit
• Genieten met een schoon geweten.

Uitwerking van de vragen over de waarden:

Projectwaarden:

+ Gek van de eigen streek

+ Ideologie, idealisme

+ imago, verbreding van de landbouw

Hier staat tegenover: gebrek aan tijd, financiën, onzekerheden over 10 jaar

Meerwaarde voor de consument:

De consument wil het streekgebonden/ eerlijk, transparant, controle

Belemmering is tijd, en de ‘normale’ detailhandelsstructuur’.

Workshop “stappenplan van idee tot productie”: Marc Oude Luttikhuis

Geschreven door Marie-Louise Verwegen Vissers

Deelnemers aan de workshop:

Tonny Lubben Lid van de Baander

Hans ScholtenRecreatie Deventer

Liesbeth GijsenSalland Best

W.WestenenkUW-CANS

R.KleverkampLTO Raalte

M.OvereschSalland Best

W.HendriksenUit Manderveen

Ger Roebelink.Project manager WECF

Alie Zandstra.Provincie Overijssel

Herma Heetkamp

Enkele kansen die men ziet van duurzame Overijsselse producten zijn:

• Bosbes, komt al voor in Overijssel, hoeft geen mest, blijft groeien.
• Cranberry’s
• Sneeuwklokjes.
• Piepers

Distributiekanalen kunnen volgens de groep zijn:

• Speciaalzaken.
• Horecagelegenheden.
• Plattelandswinkel in de stad.
• Mail/internet

Belangrijk vindt men hierbij:

• Criteria voor de duurzame plattelandsproducten. Waar moet iedereen die mee gaat doen met Oons Ambacht aan voldoen?
• Men vindt dat bij de producten een verhaal moet over de ziel + verhaal: beleving van het product.

Er zijn twee soorten consumenten waar men rekening mee kan houden:

• De snelle koper.
• Consument die er een uitje van maakt.

Enkele criteria om de duurzame producten op de markt te brengen, die zijn gemaakt in de workshop, zijn:

• Korte aanvoer van producten.
• Duurzaamheids informatie op het product over het product en de “beleving” hiervan.
• Samenwerking tussen verschillende mensen lijkt de groep van belang, solidariteit met als regel afspraak is afspraak.
• Aansluiten van de producten bij wat er van de natuur al is.
• Rekening houden met de seizoenen.
• Goede arbeidsvoorwaarde voor degene die mee gaan doen met Oons Ambacht. O.a. voor de producerende landbouwers.
• Met trots Overijssel promoten.
• Men vindt het belangrijk om een koppeling te ontwikkelen tussen stad en platteland.
• Een marketingproces is van belang. Hoe kies je voor een marketingproces?
• Hoe kun je een perspectief doorberekenen? . Hier is hulp bij nodig vind men.
• Herintreders, gaten in keten vallen.

Belangrijke Waarde van deze workshop zijn:

• Collectief samenwerken, vindt men een goed idee.
• Afspraak is afspraak is erg belangrijk om productief tot iets te komen.
• Groepen met elkaar Oons Ambacht verder laten ontwikkelen. Botum-up!
• Een potentieel plus, voor het project Unser Land is, dat men rekening houdt met producent en consument. Dit wil men graag terug zien in Oons Ambacht.

Adressen voor het project Oons Ambacht;

Aanvragers van het project duurzaam platteland:

WECF Women in Europe for a Common Future

Project management: Toos van Oers

e-mail: Toos.Vanoers@wecf.org

postbox 13047, 3507 LA Utrecht

tel*31 ( 0)30-2310300

fax: *31 30 2340878

email: wecf@wecf.org

Voorzitter: personal: mkranendonk@antenna.nl

www.wecf.org

Coordinator van Oons Ambacht;

Marie-Louise Verwegen Vissers
Bureau VerVi
Zwolseweg 16, 8141EZ Heino
Tel:0572-352652

e-mail:bmverwegen@hetnet.nl

De initiatiefnemers van Oons Ambacht:

Heleen Hennink

Biologisch goed van eigen Erf

Rodijksweg 5, 7427 RD Deventer

e-mail: tuinderijhaverkamp@gmail.com

Gerda Vehof

Busger op Vollenbroek

P.O.L. Plattelands contacpersoon

Twickelerweg 11, 7495 SE Ambt Delden

e-mail: vehofbov@versatel.nl

Rosemarie Oude Luttikhuis - Merz

Specialist in eco-sanitatie

Voortsweg 6, 7663 TV Mander

e-mail: olhuis@xs4all.nl

Arnita van der Weerd-Koldewee

Adviesbureau Agrarische zaken en Milieu

Hogeweg 17, 8278 BA Kamperveen

www.AAMW.nl

e-mail: info@AAMW.nl